POLECAMY

Z przeszłości administracyjnej Włocławka

W 1975 r. Włocławek został stolicą województwa włocławskiego.
Obecnie jest stolicą powiatu włocławskiego, i przynależy do województwa kujawsko-pomorskiego.
Te fakty znane są mieszkańcom
miasta i regionu. Inaczej jest jednak ze znajomością przeszłości
administracyjnej naszego miasta
w historii, a szczególnie w okresie zaborów, kiedy to następowało
bardzo dużo zmian w tym zakresie. Pomimo tego, że informacje
o tym ukazały się już w dwóch
publikacjach naukowych, w jednej z 1978 r., drugiej z 1999 r.,
a także rok temu na łamach „Tygodnika Kujawskiego”, myślę,
że warto poświęcić tej tematyce
kolejny artykuł.
Dla Włocławka czas niewoli rozpoczął się w 1793 r., czyli po II zaborze.
Jeszcze w tym samym roku zaborcy
wprowadzili nowy podział administracyjny nowo zdobytych terenów.
Włocławek znalazł się w prowincji
pod nazwą Prusy Południowe (Südpreussen), którą podzielono na dwa
departamenty. Ostatecznie Włocławek włączono do departamentu
piotrkowskiego, i powiatu brzeskiego
z siedzibą w Brześciu Kujawskim.
Po III rozbiorze, który miał miejsce
w 1795 r. Włocławek nadal przynale-
żał do Prus Południowych, i powiatu
brzeskiego. Prusacy zmienili tylko
podział prowincji na departamenty.
Włocławek włączono do departamentu poznańskiego. Do kolejnych
zmian w przynależności administracyjnej miasta i Kujaw wschodnich
doszło po zajęciu tych terenów przez
Francuzów. W 1807 r., po utworzeniu Księstwa Warszawskiego, jego
władze wprowadziły nowy podział
administracyjny kraju. W wyniku
tego podziału Włocławek, w dalszym ciągu należał do powiatu
brzeskiego ale przyłączony został
do departamentu bydgoskiego.
Do następnej zmiany w przynależ-
ności administracyjnej Włocławka
w okresie zaborów doszło po przegranej wojnie przez Napoleona z Rosją
i zajęciu Księstwa Warszawskiego
przez Rosjan. W 1815 r. utworzono
Królestwo Polskie, które połączono
unią personalną z Rosją. Królestwo
podzielone zostało na województwa
i obwody. Istniejące wcześniej trzy
powiaty kujawskie (brzeski, kowalski
i radziejowski) połączono w jeden –
obwód kujawski z siedzibą władz we
Włocławku. Obwód ten włączono
do województwa mazowieckiego ze
stolicą w Warszawie. Ważnym dla
Włocławka wydarzeniem było nadanie mu w 1819 r. przez Namiestnika Królestwa Polskiego praw, które
przysługiwały stolicom województw.
W efekcie, od tego momentu do koń-
ca okresu zaborów na czele władz
miasta stał prezydent, a nie jak wcze-
śniej (i jak w innych miastach kujawskich) burmistrz. Mimo to w 1830 r.
Włocławek przestał być stolicą obwodu, którą przeniesiono do Brześcia
Kujawskiego. Stało się tak na wnioski
mieszkańców wielu miejscowości obwodu, którzy narzekali na znaczne
odległości, które musieli pokonywać
w załatwianiu różnych spraw do
miasta, które tak naprawdę położone
było na krańcu obwodu. Włocławek
w tym czasie rozwijał się na tyle szybko, że tę decyzję zmieniono po kilku
latach, i w 1836 r. ponownie przeniesiono siedzibę władz obwodu kujawskiego z Brześcia Kujawskiego do
Włocławka.
W następnych dziesięcioleciach
dochodziło do „kosmetycznych”
zmian w przynależności administracyjnej Włocławka. W 1837 r. zmieniono nazwy województw na gubernie. Województwo mazowieckie, do
którego przynależało miasto od tego
roku istniało pod nazwą guberni warszawskiej. W 1842 r. przemianowano
obwody na powiaty. Z dotychczasowego obwodu kujawskiego utworzono powiat włocławski, który swym
zasięgiem obejmował nadal całe Kujawy wschodnie. Zmniejszenie liczby guberni z 8 do 5, na które zostało
podzielone Królestwo Polskie w 1844
r. nie wpłynęło na przynależność administracyjną Włocławka. Włocławek do końca zaborów przynależał
do guberni warszawskiej i był stolicą
powiatu włocławskiego. Nie miała na
to wpływu także gruntowna reforma
podziału administracyjnego Królestwa Polskiego, którą wprowadzono
w 1866 r. Wtedy podzielono kraj na 10
guberni i 85 powiatów. Dotychczasowy powiat włocławski podzielono na
dwa powiaty włocławski z siedzibą we
Włocławku, i radziejowski, a po utracie przez Radziejów praw miejskich
i przeniesieniu siedziby powiatu
z Radziejowa do Nieszawy, na powiat
nieszawski. W wyniku tej reformy
zmniejszyła się tylko wielkość powiatu włocławskiego, ale miasto nadal
pozostawało siedzibą władz powiatowych oraz innych ważnych instytucji
państwowych, szczebla powiatowego.
     W 1975 r. Włocławek został stolicą województwa włocławskiego. Obecnie jest stolicą powiatu włocławskiego, i przynależy do województwa kujawsko-pomorskiego. Te fakty znane są mieszkańcom miasta i regionu. Inaczej jest jednak ze znajomością przeszłości administracyjnej naszego miasta w historii, a szczególnie w okresie zaborów, kiedy to następowało bardzo dużo zmian w tym zakresie. Pomimo tego, że informacje o tym ukazały się już w dwóch publikacjach naukowych, w jednej z 1978 r., drugiej z 1999 r., a także rok temu na łamach „Tygodnika Kujawskiego”, myślę, że warto poświęcić tej tematyce kolejny artykuł.
     Dla Włocławka czas niewoli rozpoczął się w 1793 r., czyli po II zaborze. Jeszcze w tym samym roku zaborcy wprowadzili nowy podział administracyjny nowo zdobytych terenów. Włocławek znalazł się w prowincji pod nazwą Prusy Południowe (Südpreussen), którą podzielono na dwa departamenty. Ostatecznie Włocławek włączono do departamentu piotrkowskiego, i powiatu brzeskiego z siedzibą w Brześciu Kujawskim. Po III rozbiorze, który miał miejsce w 1795 r. Włocławek nadal przynale-żał do Prus Południowych, i powiatu brzeskiego. Prusacy zmienili tylko podział prowincji na departamenty. Włocławek włączono do departamentu poznańskiego. Do kolejnych zmian w przynależności administracyjnej miasta i Kujaw wschodnich doszło po zajęciu tych terenów przez Francuzów. W 1807 r., po utworzeniu Księstwa Warszawskiego, jego władze wprowadziły nowy podział administracyjny kraju. W wyniku tego podziału Włocławek, w dalszym ciągu należał do powiatu brzeskiego ale przyłączony został do departamentu bydgoskiego.Do następnej zmiany w przynależ-ności administracyjnej Włocławka w okresie zaborów doszło po przegranej wojnie przez Napoleona z Rosją i zajęciu Księstwa Warszawskiego przez Rosjan. W 1815 r. utworzono Królestwo Polskie, które połączono unią personalną z Rosją. Królestwo podzielone zostało na województwa i obwody. Istniejące wcześniej trzy powiaty kujawskie (brzeski, kowalski i radziejowski) połączono w jeden – obwód kujawski z siedzibą władz we Włocławku. Obwód ten włączono do województwa mazowieckiego ze stolicą w Warszawie. Ważnym dla Włocławka wydarzeniem było nadanie mu w 1819 r. przez Namiestnika Królestwa Polskiego praw, które przysługiwały stolicom województw. W efekcie, od tego momentu do koń-ca okresu zaborów na czele władz miasta stał prezydent, a nie jak wcze-śniej (i jak w innych miastach kujawskich) burmistrz. Mimo to w 1830 r. Włocławek przestał być stolicą obwodu, którą przeniesiono do Brześcia Kujawskiego. Stało się tak na wnioski mieszkańców wielu miejscowości obwodu, którzy narzekali na znaczne odległości, które musieli pokonywać w załatwianiu różnych spraw do miasta, które tak naprawdę położone było na krańcu obwodu. Włocławek w tym czasie rozwijał się na tyle szybko, że tę decyzję zmieniono po kilku latach, i w 1836 r. ponownie przeniesiono siedzibę władz obwodu kujawskiego z Brześcia Kujawskiego do Włocławka.
     W następnych dziesięcioleciach dochodziło do „kosmetycznych” zmian w przynależności administracyjnej Włocławka. W 1837 r. zmieniono nazwy województw na gubernie. Województwo mazowieckie, do którego przynależało miasto od tego roku istniało pod nazwą guberni warszawskiej. W 1842 r. przemianowano obwody na powiaty. Z dotychczasowego obwodu kujawskiego utworzono powiat włocławski, który swym zasięgiem obejmował nadal całe Kujawy wschodnie. Zmniejszenie liczby guberni z 8 do 5, na które zostało podzielone Królestwo Polskie w 1844 r. nie wpłynęło na przynależność administracyjną Włocławka. Włocławek do końca zaborów przynależał do guberni warszawskiej i był stolicą powiatu włocławskiego. Nie miała na to wpływu także gruntowna reforma podziału administracyjnego Królestwa Polskiego, którą wprowadzono w 1866 r. Wtedy podzielono kraj na 10 guberni i 85 powiatów. Dotychczasowy powiat włocławski podzielono na dwa powiaty włocławski z siedzibą we Włocławku, i radziejowski, a po utracie przez Radziejów praw miejskich i przeniesieniu siedziby powiatu z Radziejowa do Nieszawy, na powiat nieszawski. W wyniku tej reformy zmniejszyła się tylko wielkość powiatu włocławskiego, ale miasto nadal pozostawało siedzibą władz powiatowych oraz innych ważnych instytucji państwowych, szczebla powiatowego.